Jak przebiega badanie gazem znacznikowym? Od próby ciśnieniowej do odkrywki

Badanie gazem znacznikowym przebiega etapami: od przygotowania instalacji i kontroli ciśnienia po analizę wskazań detektora. Najważniejsze jest właściwe powiązanie tych informacji. Najwyższe stężenie wodoru na powierzchni nie zawsze oznacza, że dokładnie pod tym punktem znajduje się uszkodzona rura.

W tym poradniku opisuję kolejne etapy pracy: od rozdzielenia obiegów ciepłej i zimnej wody, przez przygotowanie przewodów, aż po weryfikację miejsca wycieku odkrywką. Wyjaśniam też, dlaczego zalegająca woda, migracja gazu i czas pojawienia się sygnału mogą utrudnić interpretację wyniku.

Potrzebujesz diagnostyki? Zamów lokalizację wycieku gazem znacznikowym lub zadzwoń: 731 625 624.

1. Potwierdzenie wycieku: która instalacja jest nieszczelna?

Zanim wprowadzimy gaz, trzeba ustalić, w której części instalacji występuje problem. Osobno sprawdzamy zimną wodę, ciepłą wodę lub instalację CO. Jeśli układ na to pozwala, zawężamy badanie do konkretnego obiegu albo odcinka.

Podstawą są próby ciśnieniowe. W naszej praktyce wstępne sprawdzenie często wykonujemy wodą. Obserwujemy zachowanie instalacji po jej przygotowaniu i ustabilizowaniu warunków pomiaru. W przypadku ciepłej wody istotne jest wychłodzenie badanego odcinka: zmiana temperatury może wpływać na odczyt ciśnienia.

Im dokładniej rozpoznamy problem na początku, tym łatwiej zaplanować dalszą diagnostykę. Badanie całej instalacji bez ustalenia, który obieg traci wodę, może niepotrzebnie wydłużyć poszukiwania.

Próby ciśnieniowe pomagają ustalić, który obieg instalacji wymaga dalszej diagnostyki.

Dlaczego instalacja może tracić wodę, a wynik badania gazem jest niejednoznaczny?

Spotykałem się z sytuacjami, w których instalacja wykazywała ubytek podczas próby wodnej, natomiast po zmianie medium nie uzyskiwaliśmy równie wyraźnego spadku ciśnienia. Dotyczyło to między innymi instalacji PEX i ich połączeń.

Traktuję to jako obserwację wymagającą dalszej diagnostyki. Sama różnica między próbami nie dowodzi uszkodzenia rury ani nieprawidłowego ułożenia o-ringu. Trzeba uwzględnić warunki obu badań, a przyczynę potwierdzić po sprawdzeniu miejsca nieszczelności.

Dlatego brak jednoznacznego sygnału gazu nie powinien przekreślać wcześniej potwierdzonego problemu z ubytkiem wody.

2. Przygotowanie instalacji do badania gazem znacznikowym

Po wskazaniu nieszczelnego obiegu wydzielamy możliwie mały odcinek. Następnie przygotowujemy go do wybranej techniki pomiarowej.

W opisywanym tutaj wariancie opróżniamy badaną część instalacji z wody. Zależnie od jej budowy możemy wspomóc ten proces sprężonym powietrzem, zgodnie z wymaganiami instalacji i procedurą badania. Chodzi o umożliwienie gazowi dotarcia do miejsca nieszczelności.

Nie zawsze udaje się usunąć całą wodę. Pozostaje ona w obniżeniach, pętlach i trudno dostępnych fragmentach przewodów. W takich warunkach badanie może trwać dłużej, ponieważ gaz musi dotrzeć do nieszczelności pomimo zalegającej wody.

Opróżnianie instalacji opisuje nasz sposób przygotowania do tego wariantu badania. Badanie gazem znacznikowym można również prowadzić w przewodach wypełnionych wodą, korzystając z wyposażenia przeznaczonego do tej techniki. Technikę dobiera się do warunków i dostępnego wyposażenia.

Dostęp do przyłączy i zaworów umożliwia podłączenie aparatury do badanego odcinka.

3. Wprowadzenie gazu i kontrola ciśnienia

Gaz znacznikowy NH5 to mieszanina około 5% wodoru i 95% azotu. Podczas badania detektor reaguje na wodór wydostający się z nieszczelności.

Gaz dostarczamy z butli przez reduktor, a układ pomiarowy pozwala kontrolować ciśnienie na manometrze. Przez cały czas obserwujemy jego zachowanie oraz czas, jaki upłynął od rozpoczęcia badania.

Ciśnienie dobiera się do konkretnej instalacji, jej dopuszczalnych parametrów oraz procedury badania gazem. Nie należy automatycznie przenosić wartości z próby wodnej na badanie czynnikiem gazowym. Gaz jest ściśliwy, dlatego oba sposoby obciążania instalacji wymagają odmiennego podejścia.

Inaczej może wyglądać diagnostyka instalacji wodnej, a inaczej obiegu centralnego ogrzewania. Kontrola manometru i właściwe przygotowanie układu są stałymi elementami pracy diagnosty.

Butla z reduktorem oraz manometr tworzą zestaw podłączony do badanego odcinka instalacji.

4. Badanie gazem znacznikowym: pomiary wodoru i czas pojawienia się sygnału

W pierwszej kolejności ustalamy możliwie dokładny przebieg przewodów. Następnie sprawdzamy trasę instalacji oraz miejsca, w których gaz może wydostać się z konstrukcji podłogi lub ściany.

W opisywanych badaniach korzystam z detektora wodoru GasCheck firmy FAST GmbH. Podczas pracy istotne są czułość i czas reakcji urządzenia. Dzięki nim łatwiej porównywać wskazania w kolejnych miejscach i zauważyć moment pojawienia się sygnału.

Nie kończymy poszukiwań na pierwszym sygnale. Sprawdzamy jego otoczenie, porównujemy wyniki i obserwujemy, jak zmieniają się w czasie.

5. Czy najwyższe stężenie wodoru wskazuje miejsce wycieku?

Nie zawsze. Miejsce wydostawania się gazu na powierzchnię może być oddalone od uszkodzenia instalacji.

W praktyce analizuję kilka informacji jednocześnie:

• gdzie i po jakim czasie pojawił się pierwszy sygnał;
• jak zmieniają się wskazania w kolejnych punktach;
• jak zachowuje się ciśnienie w badanym odcinku;
• którędy przebiegają rury i inne instalacje;
• jakie drogi przemieszczania się gazu tworzy konstrukcja budynku.

Znaczenie mogą mieć także ruch powietrza w pustkach konstrukcyjnych, przejścia instalacyjne czy sąsiedztwo kanałów i szachtów. Dlatego pojedynczy wysoki odczyt jest wskazówką, którą trzeba sprawdzić.

6. Jak gaz przemieszcza się pod posadzką?

Lokalizacja wycieku pod posadzką wymaga uwzględnienia jej warstw. Gaz może przemieszczać się wzdłuż rur, osłon przewodów, szczelin i przejść instalacyjnych. W efekcie pojawia się przy ścianie lub przepuście, choć uszkodzenie znajduje się dalej.

Szczelne okładziny mogą utrudniać jego wydostawanie się bezpośrednio nad nieszczelnością. Nie oznacza to jednak, że gaz nigdy nie wyjdzie przez fugę czy szczelinę między płytkami. Zależy to od budowy i stanu przegrody oraz dostępnych dróg migracji.

To jeden z powodów, dla których wykrywanie wycieków gazem znacznikowym wymaga analizy całego obszaru. Szczególnie dotyczy to rozbudowanych warstw podłogi i instalacji ukrytych pod posadzką.

7. Potwierdzenie miejsca wycieku przed odkrywką

Im więcej zgodnych informacji uzyskamy, tym pewniej możemy wskazać miejsce otwarcia podłogi lub ściany. Dlatego, gdy warunki na to pozwalają, uzupełniamy badanie gazem innymi metodami.

Termowizja pomaga ocenić rozkład temperatur, a nasłuch akustyczny, na przykład geofonem, może pomóc wychwycić dźwięk związany z nieszczelnością. Każda metoda ma swoje ograniczenia, więc ich dobór zależy od konkretnej awarii.

Jeśli wyniki wskazują ten sam obszar i pasują do przebiegu instalacji, mamy mocniejsze podstawy do wykonania punktowej odkrywki. Taki sposób pracy opisujemy w realizacji: termowizja i gaz znacznikowy – trzy punkty, jeden wyciek.

Doświadczenie pomaga rozpoznać typowe sytuacje i wybrać kolejne kroki. Ostateczne potwierdzenie uszkodzenia uzyskujemy jednak po jego odsłonięciu i sprawdzeniu.

Czy zawsze wystarcza jedna odkrywka?

Nie można tego zagwarantować. W mojej orientacyjnej ocenie, opartej na własnych realizacjach, około 70% przypadków udaje się potwierdzić przy pierwszej odkrywce, około 20% wymaga drugiego podejścia, a pozostałe sytuacje potrzebują dalszych poszukiwań.

To osobisty szacunek, a nie wynik zestawienia statystycznego ani obietnica dotycząca konkretnego zlecenia. Celem diagnostyki jest możliwie dokładne zawężenie obszaru i ograniczenie zakresu odkrywek.

Otwarcie wybranego fragmentu posadzki umożliwia dotarcie do instalacji ukrytej w warstwach podłogi.

Odsłonięte przewody można obejrzeć i sprawdzić, aby potwierdzić miejsce oraz przyczynę nieszczelności.

8. Naprawa, ponowna próba i dokumentacja

Odnalezienie nieszczelności nie kończy całej pracy związanej z awarią. Po odsłonięciu instalacji trzeba ustalić przyczynę problemu i wykonać uzgodnioną naprawę.

Po naprawie konieczna jest ponowna próba szczelności odpowiednia dla danej instalacji. Dopiero jej wynik pozwala ocenić, czy uszkodzenie zostało skutecznie usunięte w sprawdzanym zakresie.

Dokumentacja powinna przedstawiać przebieg diagnostyki, wyniki i ustalone miejsce awarii. Zależnie od zakresu prac obejmuje również zdjęcia, opis naprawy i wynik kontroli po jej wykonaniu. Jest przydatna dla właściciela oraz przy zgłoszeniu szkody ubezpieczycielowi.

Jeżeli woda dostała się do warstw podłogi, warto również ocenić zakres zawilgocenia. Sama naprawa rury nie oznacza, że pod posadzką jest już sucho. Dalsze zalecenia mogą obejmować pomiary wilgotności i osuszanie podposadzkowe.

Dlaczego niektóre badania trwają dłużej?

Czas zależy od długości i budowy instalacji, możliwości wydzielenia odcinka, ilości pozostałej wody oraz charakteru nieszczelności. Znaczenie ma również droga, którą gaz musi pokonać, zanim dotrze do miejsca pomiaru.

Z mojego doświadczenia trudne bywają zarówno bardzo małe, jak i duże wycieki. Przy niewielkich nieszczelnościach trzeba czasem dłużej czekać na czytelny sygnał. Przy dużych problemem może być utrzymanie odpowiednich warunków pomiaru i szybkie rozprzestrzenianie się gazu.

Dlatego badanie gazem znacznikowym nie ma jednego stałego czasu trwania. Nie ustalimy go wyłącznie na podstawie informacji, że „ucieka woda”. Wstępny zakres określamy po rozpoznaniu problemu.

Jak przygotować się do przyjazdu diagnosty?

Przygotuj informacje o objawach: kiedy zauważyłeś problem, czy spada ciśnienie w CO, czy wodomierz wykazuje przepływ przy zamkniętych punktach poboru oraz gdzie pojawiła się wilgoć. Przydatne są również zdjęcia instalacji sprzed zakrycia rur i dostępne plany ich przebiegu.

Zapewnij dostęp do zaworów, rozdzielaczy i miejsca podłączenia aparatury. Sposób wychłodzenia lub opróżnienia badanego obiegu uzgodnimy przed badaniem. Nie musisz samodzielnie przygotowywać instalacji sprężonym gazem.

Gdzie zgłosić wyciek?

Zakres usługi i obszar działania opisujemy na stronie lokalizacja wycieku gazem znacznikowym. Aktualne stawki znajdziesz w cenniku lokalizacji wycieków.

Jeżeli chcesz skorzystać z rozliczenia bezgotówkowego, trzeba sprawdzić warunki polisy oraz uzyskać pisemną akceptację zakresu i kosztów przez ubezpieczyciela.

Zgłoś problem: 731 625 624 lub formularz zgłoszeniowy Termeo.

Autor: Maciej Krysztafkiewicz, Termeo. Z gazem znacznikowym pracuję od 2010 roku. W 2011 roku uczestniczyłem w szkoleniu SEBA KMT w Baunach. W artykule opisuję przebieg badań i obserwacje z własnej praktyki.